Ciepło
Współczynnik przewodzenia ciepła λ (lambda)
Mówi, jak łatwo materiał przewodzi ciepło. Jednostka to W/(m·K), a im mniejsza lambda, tym cieńsza warstwa daje ten sam opór cieplny. Według PU Europe piana zamkniętokomórkowa ma λ 0,026–0,028, a otwartokomórkowa 0,035–0,042 W/(m·K), obie po uwzględnieniu starzenia. Materiały do gruntu porównujemy w tekście PUR, XPS i EPS na fundamenty.
Deklarowana lambda λD
To lambda, którą producent podaje w deklaracji właściwości użytkowych i za którą odpowiada. Dla pianek PU musi uwzględniać starzenie, a wartości wstępnych nie wolno deklarować (PU Europe). Przykład: DoP Crossin Hard 40 podaje wartość początkową 0,020 W/(m·K), a λD 0,026 dla warstw poniżej 80 mm i 0,024 od 120 mm. Do obliczeń bierze się λD; więcej w tekście lambda i karta techniczna pianki.
Opór cieplny R
Opór warstwy to jej grubość podzielona przez lambdę: R = d/λ, w m²·K/W. Opory kolejnych warstw przegrody się sumują (Wikipedia). W DoP Crossin Hard 40 warstwa 100 mm przy λD 0,025 ma opór RD 4,000 m²·K/W.
Współczynnik przenikania ciepła U
Opisuje, ile ciepła przechodzi przez przegrodę; jednostka to W/(m²·K), a mniejsza wartość oznacza lepszą izolację. U jest odwrotnością całkowitego oporu cieplnego przegrody (Wikipedia). Warunki techniczne od 31.12.2020 wymagają przy temperaturze wewnątrz co najmniej 16°C U ścian zewnętrznych do 0,20, dachów do 0,15 i podłóg na gruncie do 0,30 W/(m²·K).
Mostek termiczny
Miejsce przegrody, w którym opór cieplny jest wyraźnie mniejszy niż w reszcie, na przykład przez przebicie izolacji, zmianę grubości warstw albo narożnik (Wikipedia). Bywa punktowy albo liniowy. Na mostku wewnętrzna powierzchnia jest chłodniejsza, więc rosną straty ciepła i ryzyko zawilgocenia oraz pleśni. Warunki techniczne każą sprawdzać przegrody i ich węzły współczynnikiem temperaturowym fRsi (załącznik 2, pkt 2.2.1).
Para wodna i wilgoć
Współczynnik oporu dyfuzyjnego μ
Liczba bez jednostki: mówi, ile razy materiał stawia parze wodnej większy opór niż warstwa nieruchomego powietrza tej samej grubości (wynika to z definicji Sd w niemieckiej Wikipedii). Piana zamkniętokomórkowa ma μ 50–150, otwartokomórkowa poniżej 15 (PU Europe). Rdzeń płyt PIR ma w kartach Recticel μ 50–100.
Opór dyfuzyjny Sd
Opór warstwy dla pary wodnej wyrażony jako grubość nieruchomego powietrza o takim samym oporze: Sd = μ · d, w metrach. Wartości Sd kolejnych warstw się sumują. Przykład z niemieckiej Wikipedii: 4 cm styropianu o μ 60 to Sd 2,4 m. Niemiecka norma DIN 4108-3 nazywa warstwy o Sd do 0,5 m dyfuzyjnie otwartymi, a od 1500 m szczelnymi dla pary.
Paroizolacja
Warstwa, która przeciwdziała przenikaniu pary wodnej z pomieszczenia do zewnętrznych warstw przegrody. W chłodnym klimacie układa się ją od wewnątrz, czyli od ciepłej strony (Wikipedia). Ma duże Sd: folie PE i PVC 2–50 m (niemiecka Wikipedia), paroizolacja z warstwą aluminium DELTA-REFLEX ok. 150 m (Dörken). Wikipedia przypomina, że paroizolacja tylko opóźnia przenikanie pary, więc liczy się też szczelność połączeń.
Wiatroizolacja
Warstwa po zewnętrznej stronie ocieplenia, która chroni je przed przewiewaniem, deszczem i wilgocią, a jednocześnie przepuszcza parę wodną z wnętrza. Taką rolę Dörken przypisuje membranom dachowym. Na dachu skośnym tę funkcję pełni membrana dachowa ułożona nad ociepleniem, a na ścianach z okładziną wentylowaną membrana fasadowa.
Membrana wysokoparoprzepuszczalna
Membrana dachowa o małym oporze dyfuzyjnym: zatrzymuje wodę opadową, a przepuszcza parę na zewnątrz. Przykład: DELTA-MAXX PLUS ma Sd ok. 0,17 m i klasę wodoszczelności W1 według EN 1928, a producent nazywa ją dyfuzyjnie otwartą (Dörken). O tym, czy membrana pasuje do układu warstw, decyduje jej Sd z karty i Sd warstw po stronie wewnętrznej.
Punkt rosy
Temperatura, do której trzeba schłodzić powietrze, żeby para wodna osiągnęła nasycenie i zaczęła się skraplać. Im wyższa wilgotność względna, tym punkt rosy bliższy temperaturze powietrza (Wikipedia). Przy powłokach i natrysku karty wymagają, by podłoże było co najmniej 3°C cieplejsze od punktu rosy (Sikalastic-612). Warunki techniczne zabraniają kondensacji na wewnętrznej powierzchni przegrody, przy której rozwija się pleśń (§ 321).
Parametry z karty technicznej
Komórki zamknięte i otwarte
Pianka składa się z komórek. Piana zamkniętokomórkowa ma co najmniej 90% zamkniętych komórek (klasa CCC4 według EN 14315, pomiar według ISO 4590), a typowa otwartokomórkowa poniżej 20% (klasa CCC1). PU Europe zaznacza, że oficjalnej europejskiej definicji piany otwartokomórkowej nie ma. Obie odmiany opisuje strona pianka PUR natryskowa.
Gęstość pozorna
Masa metra sześciennego wyrobu razem z komórkami, mierzona według EN 1602, w kg/m³. Piana zamkniętokomórkowa ma 35–60 kg/m³, otwartokomórkowa 8–15 kg/m³ (PU Europe), a H2Foam Lite tylko 6–8 kg/m³ (karta Huntsman). Gęstość nie zastępuje lambdy ani wytrzymałości z karty; więcej w tekście gęstość piany PUR.
Nasiąkliwość WL(T)
Długotrwała nasiąkliwość wodą przy całkowitym zanurzeniu, badana według EN 12087. Oznaczenie WL(T)2 znaczy, że wyrób wchłania najwyżej 2% objętości (karta Powerdeck F). Krótkotrwałą nasiąkliwość przy częściowym zanurzeniu oznacza się Wp, na przykład Wp 0,10 kg/m² w DoP Crossin Hard 40. Niska nasiąkliwość nie oznacza, że materiał jest hydroizolacją.
Wytrzymałość na ściskanie CS(10)
Naprężenie, przy którym próbka ściska się o 10% grubości, badane według EN 826 i podawane w kPa. Zapis CS(10/Y)200 w DoP Crossin Hard 40 oznacza co najmniej 200 kPa. Piana zamkniętokomórkowa ma 170–500 kPa, otwartokomórkowa 5–30 kPa (PU Europe), płyta PIR Powerdeck F co najmniej 120 kPa. To wynik badania laboratoryjnego; obciążenie długotrwałe posadzki czy dachu sprawdza projektant.
Klasa reakcji na ogień (Euroklasy)
Klasyfikacja według PN-EN 13501-1: A1, A2, B, C, D, E i F, z dodatkami s1–s3 dla wydzielania dymu i d0–d2 dla płonących kropli. Warunki techniczne nazywają klasę A1 niepalną, klasy B niezapalnymi, a E i F łatwo zapalnymi; d0 to wyroby niekapiące (załącznik 3). Piana PUR ma zwykle klasę E (PU Europe). Klasa w układzie końcowym może być lepsza niż samego wyrobu: płyta Powerdeck F ma E, a na blasze trapezowej B-s2,d0.
Dokumenty i normy
Deklaracja właściwości użytkowych (DoP)
Dokument, w którym producent na własną odpowiedzialność deklaruje parametry wyrobu, wydawany według rozporządzenia (UE) nr 305/2011. Zawiera m.in. normę zharmonizowaną, jednostkę notyfikowaną, zamierzone zastosowanie i wartości, takie jak λD i klasa reakcji na ogień (DoP Crossin Hard 40). Zamierzone zastosowanie jest ważne: ta deklaracja wymienia ściany, sufity, dachy i podłogi, a fundamentów nie.
Znak CE
Oznaczenie, które producent umieszcza na wyrobie na podstawie deklaracji właściwości użytkowych (karta Tecnocoat P-2049). Dla natryskowych systemów PU znak CE według PN-EN 14315-1 jest obowiązkowy od listopada 2014 (PU Europe). Znak CE nie oznacza, że wyrób nadaje się do każdego zastosowania; zakres wynika z DoP.
PN-EN 14315-1
Norma wyrobu dla natryskowych, wytwarzanych na budowie sztywnych pianek poliuretanowych PUR i poliizocyjanurowych PIR. Część 1 to specyfikacja systemów przed natryskiem. Obejmuje zarówno pianę zamkniętokomórkową, jak i otwartokomórkową, a wszystkie deklarowane parametry muszą wynikać z badań według tej normy (PU Europe). Według niej wydano np. DoP Crossin Hard 40 (EN 14315-1:2013).
PN-EN 13165
Norma wyrobu dla fabrycznie produkowanych płyt ze sztywnej pianki poliuretanowej, w tym PIR. Według niej producenci deklarują λD, opór cieplny, wytrzymałość na ściskanie i nasiąkliwość płyt (karty Recticel). Przykład: deklaracja Thermano Roof powołuje EN 13165:2012+A2:2016. Płyty opisuje strona płyty PIR i PUR.
PN-EN 15814
Norma dla modyfikowanych polimerami grubych powłok bitumicznych do hydroizolacji, czyli mas KMB (PMBC). Producent deklaruje według niej m.in. wodoszczelność, zdolność mostkowania rys, odporność na ściskanie i reakcję na ogień. Przykład: Ceresit CP 43 2-C ma według karty klasy W2A, CB2 i C2A oraz klasę E według EN 15814:2011+A2:2014.
DIN 18533
Niemiecka norma o hydroizolacji elementów budynku stykających się z gruntem. Dzieli obciążenie wodą na klasy: W1-E (wilgoć w gruncie i woda niewywierająca ciśnienia), W2-E (woda pod ciśnieniem), W3-E (woda niewywierająca ciśnienia na stropach pod gruntem) i W4-E (woda rozbryzgowa i wilgoć przy cokole oraz woda kapilarna w ścianach i pod nimi) (Wikipedia, Inżynier Budownictwa 2025). Polskiego odpowiednika nie ma, więc nie zrównujemy tych klas z izolacją lekką, średnią i ciężką.
Materiały i rodzaje izolacji
PIR
Poliizocyjanuran, odmiana sztywnej pianki poliuretanowej z większym udziałem izocyjanianu MDI. Indeks izocyjanianowy PIR przekracza 180, a w PUR wynosi zwykle około 100; wyższy indeks zwiększa sztywność i kruchość pianki (Wikipedia). Płyty PIR z okładzinami deklaruje się według PN-EN 13165, a natryskowe pianki PIR obejmuje, obok PUR, norma PN-EN 14315-1 (PU Europe). Różnice opisuje tekst PUR a PIR.
Polimocznik
Elastyczna powłoka z reakcji izocyjanianu z aminami (karta Tecnocoat P-2049), natryskiwana na gorąco agregatem wysokociśnieniowym. Wiąże w kilka sekund i tworzy membranę bez łączeń. Inżynier Budownictwa (2018) wymienia zastosowania od fundamentów i dachów płaskich po zbiorniki i oczyszczalnie ścieków. Szczegóły na stronie polimocznik.
PMBC (masa KMB)
Grubowarstwowa powłoka bitumiczna modyfikowana polimerami, nakładana w kilku warstwach. W Niemczech do 2017 r. nazywano ją KMB, dziś PMBC (Wikipedia); kb.pl pisze o masach bitumiczno-polimerowych (KMB). Grubość zależy od obciążenia wodą: karta Ceresit CP 43 podaje co najmniej 3 mm suchej warstwy przy wilgoci i wodzie, która się nie gromadzi, oraz co najmniej 4 mm z siatką przy wodzie gromadzącej się albo napierającej do 3 m. Porównanie z innymi masami: masa KMB czy Dysperbit.
Izolacja lekka, średnia i ciężka
Polski podział zabezpieczeń fundamentów przed wodą (kb.pl, wrzesień 2026). Lekka wystarcza, gdy woda gruntowa nie sięga fundamentów, a grunt jest przepuszczalny, jak piaski i żwiry. Średnia jest dla gruntów spoistych i okresowych wahań wody, ale nie dla wody napierającej. Ciężka jest potrzebna, gdy woda sięga powyżej fundamentów albo podłogi piwnicy i wywiera nacisk; więcej w tekście izolacja lekka, średnia czy ciężka.